Sesje zgłoszone przez członków i członkinie Komitetu Badań nad Migracjami PAN
Sesje w języku polskim
dr Marta Jaroszewicz, OBM UW
Współorganizator sesji: prof. Paweł Kaczmarczyk, OBM UW
Proponowana sesja stanowi kontynuację panelu zorganizowanego podczas ubiegłorocznej konferencji KBnM PAN w Lublinie. Pomimo dynamicznego rozwoju badań migracyjnych obserwuje się narastającą rozbieżność między ustaleniami naukowymi a prowadzoną polityką migracyjną, a także spadek wpływu wyników badań na społeczną wiedzę o procesach migracyjnych (de Haas 2024; Natter i inni 2025; EP Kraly i inni 2024). Zjawisko to można wiązać zarówno z nasilającym się upolitycznieniem problematyki migracyjnej, instrumentalnym wykorzystywaniem wiedzy przez decydentów, postępującą polaryzacją społeczną, jak i z malejącym znaczeniem ekspertyzy naukowej w warunkach rosnącej fragmentaryzacji produkcji wiedzy. Z drugiej strony wydaje się, że badacze wpadają niekiedy w pułapkę „sakralizacji dowodów naukowych”, w której wyniki badań traktowane są jako nienaruszalne fakty, które powinny automatycznie kształtować decyzje polityczne (i dodatkowo ignorują reguły i dynamikę gry politycznej). Czy w tej sytuacji badacze powinni poszukiwać kanałów kontaktu z decydentami, administracją państwową i samorządową oraz innymi interesariuszami? W jaki sposób to robić? Czy warto wypracować nowe podejścia we współpracy, takie jak: budowa długoterminowych relacji, ko-produkcja wiedzy, współpraca z think tankami, NGO-sami i innymi brokerami wiedzy, metody deliberatywne, dokładna operacjonalizacja proponowanych rozwiązań? A może należy się zwrócić w stronę działań edukacyjnych i popularyzatorskich, a także aktywności medialnej? Z opisanym zjawiskiem coraz częściej mierzą się także badacze i badaczki w Polsce. Niniejszy panel zaprasza do składania referatów osoby, które chciałyby podzielić się refleksją w obszarze research-to-policy engagement, jak również szeroko rozumianego wpływu społecznego badań.
dr hab., prof. ucz. Agata Górny, Uniwersytet Warszawski
Współorganizatorka sesji: dr Barbara Jancewicz, Uniwersytet Warszawski
Badania migracji w Europie Środkowo-Wschodniej odbywają się obecnie w warunkach silnej polaryzacji społeczno-politycznej oraz intensywnej debaty publicznej, co stawia przed badaczami nowe wyzwania etyczne i metodologiczne. W świecie, gdzie dane o migracjach bywają instrumentalizowane lub stają się elementem dezinformacji, dbałość o rzetelność metodologiczną staje się nie tylko wymogiem naukowym, ale i aktem odpowiedzialności społecznej. Celem sesji jest refleksja nad tym, jak współczesny kontekst społeczny wpływa na proces badawczy. Z jednej strony, polaryzacja może utrudniać dotarcie do respondentów (wzrost nieufności, stygmatyzacja), z drugiej – nowe technologie i narzędzia analityczne (w tym AI) dają szansę na bardziej precyzyjne mapowanie procesów integracyjnych i migracyjnych. Poza prezentacjami związanymi z tradycyjnymi problemami metodologicznymi zapraszamy wystąpienia, które podejmują następujące pytania:
- Jak projektować badania, by ograniczać wpływ spolaryzowanego dyskursu na odpowiedzi respondentów i postawy badaczy?
- W jaki sposób mierzyć procesy integracji i wykluczenia w spolaryzowanych społeczeństwach?
- Jakie wyzwania wiążą się z pozyskiwaniem danych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej (np. dostęp do baz administracyjnych, rekrutacja grup „trudno dostępnych”)?
- Jak wykorzystywać innowacyjne podejścia (np. analizę wielopoziomową, big data, narzędzia cyfrowe) do rzetelnego opisu dynamiki migracji w czasie rzeczywistym? Do udziału w sesji szczególnie zachęcamy badaczy stosujących metody ilościowe oraz mieszane. Tematy prezentacji mogą obejmować różnorodne aspekty metodologii badań np. zbieranie oraz analiza danych zastanych, przygotowanie badań uwzględniających różne poziomy analizy, proces rekrutacji respondentów, a także zbieranie i analizowanie danych. Sesja ma stanowić forum wymiany doświadczeń na temat tego, jak „robić dobrą naukę” w trudnych czasach.
prof. dr hab. Joanna Wojdon, Uniwersytet Wrocławski
Celem sesji jest refleksja nad historią publiczną diaspor (diasporic public history): sposobem konstruowania i przedstawiania historii migrantów i członków diaspor – zarówno przez nich samych, jak również przez społeczności pochodzenia i osiedlenia. Kto tworzy takie narracje, jakie treści są w nich reprezentowane, kto jest zakładanym i rzeczywistym odbiorcą, jakie formy przyjmują opowieści o przeszłości, jakimi narzędziami/środkami się posługują? Jakie mają punkty odniesienia? Jakie czynniki wpływają na zmiany zachodzące w tych przekazach? Jaką role odgrywają wydarzenia bieżące oraz polityka historyczna państw przyjmujących i wysyłających migrantów? Powyższe zagadnienia nie wyczerpują katalogu pytań, które można zadać podczas dyskusji o kształtowaniu i funkcjonowaniu pamięci o przeszłości oraz treściach i formach historii publicznej diaspor.
prof. dr hab. Romuald Jończy
Przedmiotem obrad sesji będą zwłaszcza: – „edukacyjne” (w dużej mierze trwałe) migracje „na studia” do dużych miast – skala, struktura, kierunki, determinanty, trwałość; – Konsekwencje eksodusu młodzieży do dużych miast – perspektywa peryferii i „wielkiej piątki” miast Polski; – specyfika migracji wewnętrznych i zewnętrznych młodzieży z pokolenia Z; – wpływ migracji na wyludnienie obszarów i ośrodków peryferyjnych w tym małych ośrodków regionalnych; – współczesne zagraniczne migracje młodzieży z peryferii – perspektywa lokalna; – uwarunkowania na lokalnych i regionalnych rynkach pracy a migracje; – procesy imigracji do Polski z perspektywy lokalnej i obszarów peryferyjnych. – specyfika migracji młodzieży pochodzącej z grup mniejszościowych; – działania publiczne (kraj, samorządy) nakierowane na ograniczanie migracji z peryferii i ich wyludnienia; – problemy pomiaru skali i charakteru migracji z peryferii – możliwości badań migracji w skali lokalnej; – odmienności i wyzwania metodologiczne badań uwzględniających lokalna i regionalna perspektywę badawczą.
dr hab. Kamil Łuczaj, prof. UŁ
Współorganizatorka sesji: mgr Katarzyna Krakowska (UŁ)
Sesja jest poświęcona analizie migracji w Europie Środkowo-Wschodniej w kontekście przełomowych wydarzeń politycznych i społecznych w drugiej połowie XX oraz w XXI wieku, które bezpośrednio wywoływały lub intensyfikowały procesy migracyjne w regionie. Celem sesji jest refleksja nad migracjami jako społeczną konsekwencją kryzysów, konfliktów i transformacji politycznych oraz nad ich długofalowym wpływem na region oraz państwa przyjmujące. W ramach sesji podejmowane mogą być wątki migracji związanych z realiami zimnej wojny, takimi jak zamknięcie granic, represje polityczne (w tym wokół Marca 68), kryzysy systemowe i fale emigracji opozycyjnej, a także funkcjonowanie diaspor w warunkach trwałego podziału Europy. Inną przestrzenią do dyskusji będą również migracje wywołane przełomem 1989 roku, rozpadem porządku bloku wschodniego, transformacją ustrojową oraz otwarciem rynków pracy i granic po rozszerzeniu Unii Europejskiej. Sesja obejmuje także analizy współczesnych migracji przymusowych będących konsekwencją konfliktów zbrojnych i destabilizacji politycznej, w tym migracji z Ukrainy po 2014 roku oraz po pełnoskalowej agresji Rosji w 2022 roku. Referaty mogą łączyć perspektywę historyczną i porównawczą z badaniami empirycznymi, ukazując, w jaki sposób polityczne wydarzenia o charakterze przełomowym przekładają się na biografie migrantów, strategie migracyjne, dynamikę diaspor oraz relacje ze społeczeństwami przyjmującymi.
prof. dr hab. Dorota Praszałowicz, Uniwersytet Jagielloński
Celem sesji jest rozpoczęcie dyskusji na temat jednej z ważnych strategii działań polskich środowisk imigracyjnych. Chodzi o programy Polish Studies na uczelniach w Stanach Zjednoczonych Ameryki, ich powoływanie, podtrzymywanie oraz przeobrażenia. Programy te, powstałe z inicjatywy i dzięki funduszom lokalnych środowisk polsko-amerykańskich, starają się odpowiadać na wyzwania zmieniającego się rynku edukacyjnego, na przykład poprzez wprowadzanie modnych tematów i nowoczesne metody przekazu. Sesja służy także „rozpoznaniu terenu”, gdyż z jednej strony niektóre od dekad działające programy uległy zapomnieniu, a ze strony drugiej, mało znane są inicjatywy najnowsze. Do zgłaszania referatów zapraszamy osoby, które są zaangażowane w tworzenie i prowadzenie programów Polish Studies, jak również ich uczestników, absolwentów, obserwatorów oraz badaczy. Oprócz celów poznawczych, chodzi o debatę na temat tego, jak krajowe środowiska akademickie mogą wesprzeć te programy oraz czy pożądane jest wsparcie ze strony administracji rządowej RP.
dr hab. Witold Klaus, prof. INP PAN, Komitet Badań nad Migracjami PAN, Instytut Nauk Prawnych PAN
Współorganizatorka sesji: dr Monika Szulecka, Instytut Nauk Prawnych PAN
Prawo migracyjne jest obecnie coraz częściej postrzegane jako instrument wykorzystywany do zapewnienia bezpieczeństwa publicznego. W ten sposób jest prezentowane w debacie publicznej i takie są formułowane wobec niego oczekiwania. Jednak prawo migracyjne to szerokie pojęcie. Prawo dotyczące zasad wjazdu i legalizacji pobytu, będące częścią prawa administracyjnego, jest jedynie jego elementem. Rzeczywiście cechą prawa administracyjnego jest zaprowadzenie porządku, ustalenie pewnych procedur i zasad funkcjonowania. Jednak prawo migracyjne znacznie wykracza poza samą legalizację pobytu i obejmuje także inne obszary, w tym edukacji, ochrony zdrowia, pomocy społecznej, pracy i praw człowieka. Prawo migracyjne dotyczy też obszaru bezpieczeństwa. Ważne w tym kontekście są jednak pytania, czym jest bezpieczeństwo i kogo ono ma dotyczyć. Często rozumiane jest ono jedynie przez pryzmat obywateli i obywatelek polskich. A co z bezpieczeństwem osób migrujących? W jaki sposób je zabezpieczyć i jak odpowiedzieć na czynniki zagrażające temu bezpieczeństwu? Celem sesji jest dyskusja nad rolą prawa migracyjnego w polskim, europejskim i globalnym kontekście. Chcemy zastanowić się, jak wygląda jego funkcja porządkowa oraz jak się ona ma w relacji do funkcji ochronnej prawa i zabezpieczenia uprawnień osób migrujących. Chcemy też poddać dyskusji to, jak w ten obraz wpisują się zagadnienia bezpieczeństwa. Do udziału w sesji zapraszamy wszystkie osoby, które badają prawo migracyjne i azylowe, w szczególności prawo w działaniu w odniesieniu do Polski, UE czy innych regionów świata. Zależy nam, by wystąpienia w trakcie sesji były przyczynkiem do rzeczowej dyskusji, czy możliwe jest prawo migracyjne stanowiące punkt odniesienia do racjonalnie planowanych i realizowanych działań, odporne na upolitycznienie i instrumentalizację prawa.
dr hab. Brygida Solga prof. ucz. (Politechnika Opolska)
Współorganizatorki sesji: dr Marta Pachocka (SGH, OBM UW), dr Karolina Podgórska (UMCS w Lublinie)
Celem sesji jest analiza procesów i praktyk integracji i adaptacji z punktu widzenia różnorodnych aktorów uczestniczących w tych procesach: migrantów, społeczeństwa przyjmującego, a także systemu instytucjonalnego tworzącego warunki integracji i adaptacji w kluczowych wymiarach (instytucjonalno-prawnym, społeczno-kulturowym, ekonomicznym i przestrzennym). Interesują nas doświadczenia zarówno polskie, jak też obserwowane w innych krajach. Szczególną uwagę pragniemy zwrócić na innowacyjne podejścia do procesów i praktyk integracyjnych, zarówno w warstwie teoretycznej, jak i praktycznej, związanej z projektowaniem, wdrażaniem i ewaluacją rozwiązań wychodzących poza klasyczne rozumienie integracji i adaptacji lub przynoszących nieoczywiste skutki.
Zagadnienia szczegółowe:
- integracja i adaptacja różnych grup migrantów (obywatele UE i państw trzecich, migranci dobrowolni i przymusowi),
- cele, wyzwania i rekomendacje działań i polityk w obszarze integracji migrantów i społeczeństwa przyjmującego,
- integracja społeczno-ekonomiczna w przestrzeni miast i regionów,
- integracja z perspektywy polityk publicznych (bezpieczeństwo publiczne, edukacja, rynek pracy etc.),
- współpraca różnorodnych aktorów w zakresie integracji w systemach centralnym, regionalnym i lokalnym,
- doświadczenia w realizacji projektów i działań wspierających integrację,
- rola i postawy społeczeństwa przyjmującego w procesach integracji,
- rola rynku pracy i pracodawców w procesach integracyjnych,
- partycypacja cudzoziemców w życiu publicznym i obywatelskim,
- równość, przeciwdziałanie dyskryminacji i mowie nienawiści oraz budowanie spójności społecznej,
- innowacyjne podejścia do integracji, dobre praktyki, nietypowe rozwiązania,
- wykorzystanie i rola narzędzi cyfrowych w praktykach i działaniach integracyjnych,
- ocena skuteczności działań integracyjnych z perspektywy różnorodnych aktorów.
dra hab. prof. UAM Izabella Main, CeBaM UAM
Współorganizatorka sesji: dra hab. prof. UG Katarzyna Mirgos, Uniwersytet Gdański
Polaryzacja dyskursów dotyczących migracji w sposób znaczący wpływa również na pozycję osoby badającej zjawiska migracyjne, stawiając przed nią nowe wyzwania etyczne, metodologiczne, emocjonalne. Jednocześnie w obliczu różnorodności metod i perspektyw, a także krytycznego i autorefleksyjnego spojrzenia na proces badawczy oraz jego cele, ważnym pytaniem staje się nie tylko to, co i jak badać, ale i jakim celom i komu służyć mają nasze badania. Wreszcie – jaką pozycję w spolaryzowanym społeczeństwie powinni przyjąć badacze/badaczki migracji? Proponujemy zatem przestrzeń do refleksji i dyskusji na temat doświadczeń badaczy i badaczek migracji związanych z relacjami w terenie i pozycją osoby badającej, wyzwań etycznych i metodologicznych, do namysłu nad zjawiskami takimi jak relacyjność, troska, władza, współpraca, upolitycznienie, emocje, aktywizm czy zaangażowanie. Zapraszamy do podzielenia się doświadczeniami z własnych badań empirycznych i debaty o tym, jakie są/powinny być ich cele i rezultaty. Przykładowe obszary tematyczne: – postawa badacza/ki wobec spolaryzowanych dyskursów, – relacje i emocje w terenie, – wyzwania metodologiczne i etyczne w badaniach migracyjnych, – upolitycznienie badań migracyjnych, – współpraca i dialog z badanymi, instytucjami, interesariuszami, – badania stosowane i zaangażowane, – cele i rezultaty badań (społeczne oddziaływanie a idea publikuj albo giń)
prof. dr hab. Krystyna Slany, KBnM PAN, IS UJ
Współorganizatorka sesji: dr hab. Magdalena Ślusarczyk, prof. UJ, Instytut Socjologii UJ, KBnM PAN
Współczesne rodziny, szczególnie te z doświadczeniem migracyjnym, funkcjonują w warunkach nakładających się kryzysów ekonomicznych, klimatycznych, politycznych, zdrowotnych oraz militarnych. Wielokryzys nie jest jedynie tłem życia rodzinnego, lecz wpływa na strategie migracyjne, decyzje o powrotach oraz codzienną organizację opieki. Sesja koncentruje się na zjawiskach takich jak: rodziny rozdzielone, długotrwałe migracje zarobkowe, uchodźstwo, zmieniające się trajektorie mobilności w kontekście wojen oraz powroty dokonywane w atmosferze narastającej niepewności. Ważnym wymiarem debaty są dominujące narracje medialne i społeczne, które rozciągając się od alarmistycznych komunikatów o końcu stabilności krajów migracji po diagnozy narastającej niepewności, kształtują zbiorowe wyobrażenia o bezpieczeństwie, przyszłości i kierunkach migracji. W tej złożonej przestrzeni analizie poddajemy współczesne formy doing family: zorientowane na ciągłą reorganizację życia, dyspozycyjność wobec nieprzewidywalności, zarządzanie ryzykiem, mobilność przerywaną oraz cyfrowe praktyki opiekuńcze. Sesja uwzględnia również zmiany w obszarze integracji w społeczeństwach przyjmujących szczególnie w kwestii edukacji dzieci i młodzieży z pochodzeniem migracyjnym. Szkoły stanowią jedno z pierwszych miejsc, w którym konfrontuje się różne języki, biografie migracyjne i doświadczenia, w tym też trudne, wojenne. Zmiany te z jednej strony ujawniają nowe napięcia wokół różnic kulturowych i językowych, tworzą nowe pola niepewności (np. co do kontynuacji edukacji) oraz wpływają na poczucie stabilności i bezpieczeństwa dzieci, ale też redefiniują relacje szkoła–rodzina, zwłaszcza w rodzinach transnarodowych i przekształcają praktyki pedagogiczne oraz strategie integracyjne. Celem sesji jest stworzenie przestrzeni do interdyscyplinarnej refleksji nad rodzinami migrującymi w obliczu kryzysów, rozumianymi jako dynamiczne i stale renegocjowane wspólnoty praktyk i więzi.
prof. UAM dr hab. Natalia Bloch
Współorganizatorka sesji: prof. UJ dr hab. Patrycja Trzeszczyńskal
Odejście od humanitaryzmu na rzecz sekurytyzacji w europejskiej police azylowej i migracyjnej jest coraz bardziej widoczne. Towarzyszy mu radykalizacja debaty publicznej widoczna w postępującej stygmatyzacji osób uchodźczych i migranckich, nie będąca już domeną wyłącznie prawej strony sceny politycznej. Jednocześnie obserwujemy liczne przejawy oddolnej empatii, troski i solidarności o osoby uchodźcze i migranckie. Dość przywołać w kontekście polskim działania mające na celu przeciwdziałanie kryzysowi humanitarnemu na granicy polsko-białoruskiej (Straczuk 2024) czy ponad pół miliona zwykłych obywateli i obywatelek, którzy ugościli uchodźczynie i uchodźców z Ukrainy w swoich domach (Bloch & Szmyt 2025). W odniesieniu do tzw. kryzysu uchodźczego w Europie po 2015, w miejsce niechęci państw i niewydolności tradycyjnych aktorów humanitarnych pojawiły się nieformalne ruchy obywatelskie, które wspierały osoby poszukujące ochrony międzynarodowej (Rydzewski 2023). Jednocześnie pojawiają się głosy, że ta oddolna solidarność, wolontariat i aktywizm obywatelski pozwalają nam przesunąć problem z systemowych nierówności ku indywidualnej moralności, co ostatecznie nie prowadzi do strukturalnej zmiany. W tym ujęciu liberalna empatia staje się emocjonalnym substytutem sprawiedliwości (Ahmed 2004), dochodzi więc do przesunięcia z porządku politycznego w porządek moralny, w którym cierpienie zostaje „odpolitycznione” i poddane ocenie afektywnej zamiast strukturalnej (Fassin 2014). Niniejsza sesja ma na celu poszukiwanie odpowiedzi na pytania, na ile te oddolne, nieformalne, obywatelskie działania i ruchy mają transformacyjny i emancypacyjny potencjał, tym samym poszerzając obszary nadziei, a na ile pozwalają jedyne odwrócić naszą uwagę od utrwalanych systemowo nierówności. Zapraszamy do udziału osoby, które w swojej praktyce badawczej lub działaniach mierzą się z tymi pytaniami, do prezentacji wyników badań, jak i te, które teoretycznie rozważają owe fundamentalne dylematy.
Sesje w języku angielskim
Dr Marcin Gońda, Centre of Migration Studies, University of Lodz
Współorganizatorzy sesji: Prof. Sławomir Łodziński, Institute of Sociology, University of Warsaw; Dr Karol Leszczyński, Institute for Catholic Church Statistics
Over the past decades, many European countries have introduced substantial reforms to their citizenship policies. Growing immigration has generated diverse political responses, often linking naturalisation to concerns about security and social cohesion. In many cases, these changes have resulted in more restrictive access to citizenship for immigrants and their descendants. Against this backdrop, naturalisation remains a crucial stage of migrant integration, as it opens long-term prospects and grants access to full civil and political rights. However, migrants’ social disadvantages may hinder their ability to integrate and to meet naturalisation requirements. Specific public policies and administrative practices can either mitigate these obstacles or reinforce them. On the other hand, citizenship also serves as a powerful instrument in shaping states’ relations with countries inhabited by their diasporas. We welcome contributions addressing, but not limited to, the following topics:
- Normative and theoretical approaches to citizenship in a changing European order
- Developments in citizenship policies in Europe and beyond
- Liberalisation vs. restrictiveness of naturalisation policies
- Special citizenship provisions for kin minorities
- Citizenship in the context of forced migration and international protection
- Citizenship as a security instrument, screening, denaturalization
- Digitalisation of naturalisation procedures, algorithmic decision making, risk scoring, data protection
- Migrants’ experiences of naturalisation
- Naturalisation and its impact on migrant integration
- Citizenship, populism, and identity politics This conference session aims to bring together researchers from different disciplines and at various career stages. We encourage submissions of theoretical, empirical, comparative, and interdisciplinary contributions (law, political science, sociology, European studies, migration studies, and related fields).
Prof. dr hab. Anna Mazurkiewicz
Dr Angeles Jimenez, University of Cadiz, OMHR SEA-EU
This topic examines the mass arrival of migrants and asylum seekers at Europe’s external borders and the evolving responses of EU institutions, national governments, and local actors. It explores tensions between humanitarian obligations, border securitization, and crisis governance. Particular attention is given to how geopolitical conflicts, climate-related displacement, and shifting EU migration policies reshape border practices and migrant experiences.
Indicative Research Questions:
- How have recent geopolitical crises (e.g., the Russia–Ukraine war, instability in the Middle East and Sahel) reshaped migration routes and pressure points at Europe’s external borders?
- How do EU border management strategies balance security imperatives with human rights obligations?
- What role do Frontex, national border authorities, and NGOs play in shaping border governance outcomes?
- How do emergency measures introduced during “crisis moments” affect long-term asylum and migration policy frameworks?
- How do migrants experience and navigate legal uncertainty, detention, pushbacks, and humanitarian corridors at Europe’s borders?
dr hab. Agnieszka Trąbka, prof. UJ, Uniwersytet Jagielloński, Komitet Badań nad Migracjami PAN
Współorganizatorka sesji: dr Dominika Blachnicka-Ciacek, Uniwersytet Warszawski
Well-being and mental health are increasingly foregrounded in research and policy, including in areas related to migration. This shift can be seen as a positive step, as experiences of distress, precarity, and vulnerability — long treated as secondary to economic or legal concerns — are finally being acknowledged as socially and politically significant. In the discourses about well-being it is emphasized that we live in times of polycrisis: wars, geopolitical tensions, social polarization, climate changes, and economic uncertainty all present challenges for people’s mental condition. For persons with migration and refugee experiences in particular, these challenges often shape everyday life in profound ways, influencing sense of safety, access to resources, social recognition, and a sense of home. At the same time, in many Western societies shaped by individualism and a pervasive therapeutic culture, personal well-being has come to be framed as an ultimate life project — a continuous endeavor of self-optimization and emotional management. In this session we would like to critically engage in a discussion about migrant well-being. We invite papers analysing how well-being is defined, negotiated, and supported in contexts of both emigration from and immigration to Central Eastern Europe and how it changes over time. Papers may focus on the following broad themes:
- Migrants’ well-being pre- and post- migration,
- Micro-practices of well-being in times of war and refugee crisis,
- Gendered and age aspects of well-being and mental health,
- Different factors enhancing and deteriorating migrants’ well-being,
- Different discourses and policies regarding migrant well-being and migrants’ self-positioning towards them.
Prof. dr hab. Anna Mazurkiewicz
Współorganizator sesji: dr Angeles Jimenez, University of Cadiz, OMHR SEA-EU
This topic investigates the interplay between migration-related discourses and integration processes across European societies through an intersectional and social justice lens. It explores how growing political polarization, disinformation ecosystems, and geopolitical shifts influence public narratives, policy agendas, and everyday integration experiences. Special attention is paid to Central and Eastern Europe, where geopolitical realignments and security concerns may be transforming migration debates and institutional responses.
Indicative Research Questions:
- How do political polarization and online disinformation shape public attitudes toward migrants and refugees across different European contexts?
- How do geopolitical developments (such as Trump’s MAGA movement and US foreign policy shifts, the Russia–Ukraine war, and EU security debates) influence migration discourse and integration policy in Europe?
- Are these geopolitical changes leading to greater European unity on migration governance, or reinforcing fragmentation between member states?
- How are migrant communities navigating stigmatization, exclusion, and competing narratives of “threat” versus “solidarity”?
- What roles do civil society actors, grassroots initiatives, and local governments play in countering exclusionary narratives and promoting inclusive integration models?
Prof. UEK dr hab. Konrad Pędziwiatr, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie i KBnM PAN
Współorganizatorzy sesji: Dr Iwona Bielska, Collegium Medicum – UJ , Dr Michał Wanke, Uniwersytet Opolski
As migration becomes a central arena for public debates, the migrant body is increasingly instrumentalized within polarized discourses. This aims at analyzing health as a transnational field marked by simultaneity. We posit that cross-border flow of people, norms, and risks are fundamental to understanding the issues that divide public debates, often hindered by the framing of migrants as a burden or risk. We move beyond linear integration models to explore how migrants navigate dual therapeutic landscapes, maintaining attachments to origin-country medical rationalities while decoding the tacit, often exclusionary, assumptions of host institutions. By acknowledging simultaneity of migrant experiences, we highlight the “institutional translation” required to address these frictions. We analyze health remittances – the transfer of prevention practices or health-seeking behaviors back to origin communities – as well as the agency of migrant practitioners. We posit migrant doctors as intercultural brokers who bridge these simultaneous systems, challenging ingrained divergences, stigmatization and exclusion. We invite papers that treat health not merely as a service, but as a site for negotiating belonging and deservingness within the complex social and cultural contexts of contemporary Europe, spanning different Easts and Wests. Thematic lines: Biopolitics of Deservingness and Securitization: How migrant bodies are framed within health policies, border regimes, and moral boundary-making. Navigating Plural Medical Landscapes: Managing dual frames of reference, divergent medical rationalities, and frictions between systems. Institutional Frictions and Translation: How healthcare systems adapt (or fail) to transnational patients. Transnational Health Flows: The circular movement of attitudes and health knowledge across borders. Brokers and Agency in Care: The role of health professionals, community leaders, and networks in exclusionary or polarized medical spaces.
Sesje zgłoszone w ramach otwartego naboru
Sesje w języku polskim
dr Adam Bulandra (Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PL / OIRP w Krakowie)
Współorganizator sesji: dr Jakub Kościółek (Uniwersytet Jagielloński, Stowarzyszenie INTERKULTURALNI PL)
W ostatnich latach w ogólnoeuropejskiej i krajowych politykach migracyjnych, w tym w Polsce obserwujemy wyraźne przesunięcie spojrzenia na nieuregulowane ruchy migracyjne od podejścia opartego na humanitaryzmie i uniwersalistycznej koncepcji prawa do ochrony międzynarodowej, ku logice bezpieczeństwa, zarządzania ryzykiem i kontroli mobilności. Jednym z najbardziej widocznych przejawów tej zmiany jest postępująca kryminalizacja migracji nieuregulowanej, która przejawia się nie tylko w rozwiązaniach legislacyjnych i praktykach administracyjnych, lecz także w sposobie interpretacji prawa przez instytucje państwowe oraz w sferze oficjalnej retoryki, kształtującej dyskurs publiczny. Celem proponowanej sesji jest interdyscyplinarna refleksja nad różnymi wymiarami tego procesu. Szczególną uwagę chcemy poświęcić refleksji nad zjawiskiem kreowania zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego w związku z występowaniem zjawiska nieuregulowanej migracji, jego źródłami oraz praktycznymi konsekwencjami, takimi jak wzrost aktywności organów kontrolujących pobyt cudzoziemców, restrykcyjności przepisów, stosowania detencji administracyjnej wobec cudzoziemców, oraz przekształcania się roli sądów w sprawowaniu kontroli nad tym środkiem. Podczas sesji chcemy zaprosić do dyskusji nad różnymi przejawami kryminalizacji migracji nieregularnej, w tym nad penalizacją pomocy humanitarnej, rozwojem instrumentów kontroli granic, dyskursami bezpieczeństwa obecnymi w politykach państw oraz nad sposobami, w jakie praktyki instytucjonalne prowadzą do erozji humanitarnego wymiaru ochrony międzynarodowej. Interesują nas zarówno analizy prawne i socjologiczne, jak i badania empiryczne dotyczące praktyk administracyjnych, orzecznictwa sądów, dyskursów politycznych czy doświadczeń migrantów. Proponowana sesja ma charakter interdyscyplinarny i jest otwarta na badaczy i badaczek prawa, socjologii, nauk politycznych, antropologii oraz studiów nad migracjami.
dr Magdalena Szmytkowska, Uniwersytet Gdański
Migracje i miasta tworzą trwałą i ciągłą relację współzależności i współsprawstwa. I chociaż współczesne studia miejskie i migracyjne podkreślają zmieniającą się naturę procesów migracyjnych, z uwagi na zróżnicowane wzorce geograficzne i temporalności (Bovo 2020), to niepodważalnym jest fakt ustawicznego wpływu procesów urbanizacji na ruchy migracyjne oraz wpływu migrantów na przeobrażenia miast. Przemieszczaniu się ludności i jej osiedlaniu w nowym miejscu (imigracje) od początku towarzyszył wzrost populacji w miastach (urbanizacja), a same miasta nazywane są laboratoriami zmian, przypisywanych w głównej mierze ruchom migracyjnym (Scheffer 2010, Nunez-Ferrera i in, 2020). Niniejsza sesja będzie okazją do dyskusji zarówno nad wielowymiarową rolą miast w procesach migracyjnych i integracyjnych, jak i rolą imigrantów w kształtowaniu przestrzeni społecznej miasta.
Prof. dr hab. Przemysław Gębal, IRJP/UG
Współorganizatorzy sesji: dr Łukasz Kumięga UG
W ramach sekcji podjęta zostanie refleksja nad modelami edukacji językowej i kulturowej. Interesuje nas, w jaki sposób edukacja językowa w kontekście migracji jest (re)interpretowana, negocjowana i wdrażana w warunkach przyspieszonych zmian społecznych. Istotnym elementem sekcji będzie także rola instytucji (państwowych) w tworzeniu spójnych i długofalowych rozwiązań, w szczególności kursów integracyjnych łączących naukę języka z komponentem wiedzy o społeczeństwie przyjmującym. Proponowane obszary tematyczne referatów obejmują m.in.:
- modele i strategie edukacji językowej migrantów w Polsce i na świecie,
- adaptacje i transformacje światowych rozwiązań integracyjnych w ramach polskiego kontekstu edukacyjnego,
- dydaktykę i metodykę nauczania języka polskiego jako drugiego i dziedziczonego,
- konstruktywistyczne i konektywistyczne podejścia do uczenia się i nauczania języków,
- psycholingwistyczne uwarunkowania rozwoju językowego osób z doświadczeniem migracji,
- studia przypadków osób wielojęzycznych w kontekście koncepcji rodzinnej polityki językowej,
- edukację językową a integrację, inkluzję i interkluzję,
- podejścia transkulturowe i różnojęzyczność w praktyce edukacyjnej,
- kursy integracyjne – od koncepcji do ich realizacji,
- napięcia między standaryzacją a elastycznością w nauczaniu i uczeniu się języków drugich i dziedziczonych,
- edukację językową jako narzędzie i przestrzeń krytyki polityk migracyjnych.
Dr hab. Magdalena Lesińska, prof. ucz.
Współorganizator sesji: Bastian Sendhardt
Sesja poświęcona jest analizie procesów emigracji, powrotów oraz funkcjonowania diaspor z perspektywy państwa pochodzenia. W centrum uwagi znajdą się procesy kształtowania przez państwo pochodzenia relacji z emigrantami poprzez strategie polityczne, instrumenty prawne i instytucje (np. programy współpracy z diasporą, programy powrotowe), jak i dyskursy polityczne, narracje historyczne oraz symboliczne formy podtrzymywania więzi między państwem pochodzenia a diasporą. Celem sesji jest także refleksja nad napięciami i ambiwalencją towarzyszącymi tym procesom: między oczekiwaniami państwa wobec diaspory a doświadczeniami samych migrantów, między ideą powrotu a realiami transnarodowego życia, a także między polityką migracyjną a polityką gospodarczą, pamięci i tożsamości. Zapraszamy referaty prezentujące studia przypadków, analizy porównawcze oraz ujęcia teoretyczne, które pozwolą lepiej zrozumieć, w jaki sposób państwa pochodzenia próbują kształtować relacje z emigrantami i diasporą w warunkach współczesnej mobilności.
dr hab. Mateusz Świetlicki, prof. UWr – Uniwersytet Wrocławski
Współorganizatorzy sesji: prof. dr hab. Dagmara Drewniak – Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; dr Sylwia Kamińska-Maciąg – Uniwersytet Wrocławski; dr Izabella Kimak – Uniwersytet Marie Curie Skłodowskiej w Lublinie
Sesja składać się będzie z czterech referatów poświęconych sposobom przedstawiania Europy Środkowej i Wschodniej w literaturze północnoamerykańskiej oraz refleksji nad tym, jak region ten jest wyobrażany, reinterpretowany i negocjowany w dyskursach kulturowych powstających w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, szczególnie w kontekście doświadczeń migracyjnych i diasporycznych. W zachodniej wyobraźni Europa Wschodnia bywała często upraszczana i redukowana do jednorodnego obszaru – najpierw postrzeganego jako część bloku komunistycznego oddzielonego od Zachodu żelazną kurtyną, a współcześnie jako przestrzeń „postkomunistyczna” lub „postkolonialna”. Tymczasem region ten wymyka się takim jednoznacznym definicjom, a tożsamości jej mieszkańców mają często charakter liminalny, sytuując się pomiędzy Wschodem a Zachodem. Proponowane wystąpienia analizują zarówno literackie reprezentacje regionu tworzone przez autorów diasporycznych, jak i mainstreamowe przedstawienia Europy Środkowej i Wschodniej, ukazując je w kontekście historii migracji do Ameryki Północnej oraz zmieniających się dyskursów społecznych i politycznych dotyczących obecności migrantów z tego regionu. Prelegenci podejmą refleksję nad doświadczeniem migracji oraz nad sposobami jego literackiego i kulturowego artykułowania, analizując między innymi kwestie pamięci transkulturowej, traumy i przemocy, a także zagadnienia klasy społecznej, etniczności i płci. Omawiane teksty i zjawiska zostaną osadzone zarówno w kontekście historii migracji, jak i w szerszych debatach dotyczących tożsamości, reprezentacji oraz relacji między centrum a peryferiami w globalnym obiegu kultury. Sesja ukaże złożoność doświadczeń diasporycznych oraz wielość sposobów przedstawiania Europy Środkowej i Wschodniej w literaturze i kulturze, podważając jednocześnie utrwalone stereotypy i uproszczone narracje dotyczące tego regionu.
dr Ignacy Jóźwiak, Ośrodek Badań nad Migracjami UW
Współorganizatorzy sesji: dr Natalia Zawiejska, Instytut Religioznawstwa UJ
Analityczny potencjał religii w badaniach migracji nie jest w pełni wykorzystany w polskim kontekście. Organizacje i grupy religijne odgrywają istotną rolę w procesach integracyjnych podejmując działania humanitarne. W wielu krajach instytucje religijne uczestniczą w działaniach skierowanych do osób migrujących. W Niemczech, kościoły różnych denominacji udzielały schronienia migrantom przymusowym z Syrii po roku 2015. W Polsce, podobne działania podjęto w obliczu migracji z Ukrainy po 2022 r. Ważną rolę w takich działaniach w Polsce odegrały także oddolne mobilizacje i transnarodowe inicjatywy pomocowe, których ideowe zaplecze ma charakter religijny. W Ukrainie organizacje religijne odgrywają dużą rolę w działaniach na rzecz osób przemieszczonych w wyniku wojny. Celem panelu jest przedstawienie wyników badań oraz dyskusja nad rolą i potencjałem religii w organizacji życia społeczności migranckich i uchodźczych oraz skierowanych do nich działań społecznych, humanitarnych i solidarnościowych. Zwracamy uwagę na różne wymiary doświadczeń migracyjnych, w których znaczącą rolę strukturyzującą doświadczenie, organizującą życie społeczne, solidarnościowe mobilizacje, infrastrukturę i sieć informacyjną pełni religia i jej różne formy. Czekamy na zgłoszenia oparte na badaniach terenowych jak i na propozycje teoretyczno-koncepcyjne. Nasza uwaga koncentruje się na Polsce, jesteśmy jednak otwarci na propozycje dotyczące innych krajów. Wśród potencjalnych tematów wyróżniamy: Zaangażowanie instytucji i grup religijnych we wsparcie osób migrujących; Wspólnoty religijne tworzone przez osoby migrujące i uchodźcze w krajach i regionach pobytu; Diasporotwórcza i integracyjna rola instytucji i wspólnot religijnych; Duchowa i religijna strukturyzacja doświadczeń migracyjnych; Miejsce i udział religii w różnego typu politykach zarządczych dotyczących migracji; Mobilizacje międzynarodowe i transnarodowe – grupy, organizacje i instytucje religijne w działaniach na rzecz migrantów.
dr Natalia Judzińska, Instytut Slawistyki PAN, Badaczki i Badacze na Granicy
Współorganizatorzy sesji: dr Inga Hajdarowicz, Badaczki i Badacze na Granicy; dr Kamila Fiałkowska, Ośrodek Badań nad Migracjami UW, Badaczki i Badacze na Granicy
Pięć lat od rozpoczęcia kryzysu humanitarnego na granicy polsko-białoruskiej przyglądamy się dynamicznym przemianom przestrzeni pogranicza: procesom jego militaryzacji, reżimom kontroli oraz oddolnym formom budowania solidarności i wsparcia osób przekraczających granicę w sposób nieuregulowany. W obliczu kolejnych odsłon kryzysu, a także ponad roku od zawieszenia prawa do azylu i postępującej normalizacji przemocy, proponowana sesja ma na celu stworzenie przestrzeni do wspólnej refleksji nad aktualnymi badaniami empirycznymi i ujęciami teoretycznymi rozwijanymi w ramach krytycznych studiów nad granicami, ze szczególnym uwzględnieniem perspektyw feministycznych. Punktem wyjścia jest dla nas przypadek granicy polsko-białoruskiej, lecz sesja otwarta jest również na badaczki i badaczy innych przestrzeni. Interesują nas zgłoszenia, które w ramach perspektywy feministycznej podejmują m.in. następujące zagadnienia: etyki troski, solidarności i wsparcia w kontekście granicznym; genderowe wymiary przemocy i oporu na pograniczach; środowiskowe konsekwencje polityk granicznych; badania nad przeszłością granic i praktykami pamięci współcześnie; (de)kolonialny wymiar granic i polityk sekurytyzacji pograniczy; metodologie badań w warunkach przemocy, kryzysu i niestabilności. Zapraszamy osoby badawcze i aktywistyczne, które podejmują te tematy zarówno empirycznie, jak i teoretycznie. Zależy nam na tworzeniu przestrzeni dialogu między różnymi podejściami, doświadczeniami i formami wiedzy.
dr Anna Szachoń-Pszenny, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Współorganizatorzy sesji: dr Monika Lewińska-Krzak, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Panel koncentruje się na analizie migracji jako zjawiska coraz częściej włączanego w logikę zagrożeń hybrydowych, w których działania polityczne, informacyjne i społeczne wzajemnie się przenikają. Dyskusji zostanie poddana rola granic państwowych jako przestrzeni oddziaływania aktorów państwowych i niepaństwowych, wykorzystujących presję migracyjną, dezinformację oraz operacje wpływu do realizacji celów politycznych. Skupia się w szczególności na wyzwaniach migracyjnych w kontekście zagrożeń hybrydowych na granicach zewnętrznych państw Europy Środkowo-Wschodniej, zwłaszcza wschodniej granicy zewnętrznej UE/Schengen/NATO. W kontekście rosnącej polaryzacji społecznej i upolitycznienia debaty publicznej panel podejmuje refleksję nad tym, w jaki sposób migracje stają się elementem konfliktów narracyjnych, narzędziem mobilizacji społecznej oraz czynnikiem redefiniującym bezpieczeństwo państw i UE. Zostanie również zwrócona uwaga na relacje między polityką migracyjną, zastosowaniem nowych technologii na granicach a ich reprezentacjami w dyskursie medialnym i politycznym. Celem panelu jest stworzenie interdyscyplinarnej przestrzeni do dyskusji nad współczesnymi formami instrumentalizacji migrantów oraz ich konsekwencjami dla polityk publicznych, spójności społecznej i funkcjonowania demokracji, ze szczególnym uwzględnieniem regionu Europy Środkowo-Wschodniej.
dr prof. UŚ Rafał Cekiera (Instytut Socjologii, Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Współorganizatorzy sesji: dr hab. prof. UKSW Monika Trojanowska-Strzęboszewska (Instytut: Nauk o Polityce i Administracji, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie), m.strzeboszewska@uksw.edu.pl
Problematykę migracyjną i religijną łączy nie tylko fakt, że to dwa obszary zagadnień, które w ostatnich latach przechodzą znaczące przeobrażenia, wywołując szereg dyskusji naukowych i debat publicznych, nierzadko utrzymanych w emocjonalnym tonie. Religia i migracje przeplatają się ze sobą w wieloaspektowych i złożonych relacjach. W założycielskich tekstach religijnych żywot człowieka opisywany bywa w kategoriach wędrówki, podróży, przejścia. Figura migranta staje się w perspektywie religijnej odbiciem ludzkiego losu. Religijne afiliacje bywają przyczyną migracji, są także ważnym zasobem tożsamościowym, ułatwiającym procesy adaptacji i integracji, lecz także mogącym generować rozmaite napięcia. Uciekający przed prześladowaniem czy biedą migranci przymusowi zajmują w doktrynach religijnych miejsce szczególne – nieprzypadkowo idea ochrony uchodźców ma religijne korzenie. Z drugiej strony, wielokrotnie w ostatnich latach zamknięcie na przybyszów i niechęć do ich przyjmowania uzasadniano obroną religijnej tożsamości społeczności przyjmujących. Różnice religijne są wskazywane jako jeden z argumentów na rzecz niemożności skutecznej integracji. W warunkach politycznej i ekonomicznej instrumentalizacji oraz sekurytyzacji migracji, instytucje religijne jawią się także jako potencjalnie istotni aktorzy, mogący stymulować postawy społeczności przyjmującej względem przybyszów – i występować w roli rzecznika ich niezbywalnych praw. Hasłowo przywołany powyżej obszar zagadnień to ledwie drobna część intrygujących i ważnych zagadnień, leżących na styku religii i migracji. Zapraszając do udziału w sesji jesteśmy przekonani, że ten wyzwalający wiele emocji obszar należy do tematów domagających się pogłębionej, ale też pilniej refleksji – nie tylko w polskim kontekście.
dr hab. Wojciech Grabowski, prof. UG
Współorganizatorzy sesji: dr Margot Stańczyk-Minkiewicz, prof. UG
Celem panelu jest refleksja nad rolą czynników klimatycznych jako jednego z elementów szerszego układu przyczyn migracji z regionów Afryki i Bliskiego Wschodu. Szczególna uwaga zostanie poświęcona zależnościom między zmianami środowiskowymi a konfliktami wewnętrznymi, kryzysami gospodarczymi oraz ograniczoną zdolnością państw do reagowania na narastające wyzwania społeczne. Panel ma również na celu omówienie sposobów, w jakie państwa europejskie interpretują i zarządzają migracjami o podłożu środowiskowym, oraz jakie konsekwencje mają te procesy dla integracji migrantów i kształtowania postaw społecznych w krajach przyjmujących.
dr Karolina Sobczak-Szelc
Współorganizatorzy sesji: dr Magdalena Chułek
Zmiany środowiskowe, w tym klimatyczne, coraz wyraźniej wpływają na mobilność i niemobilność ludności, stając się jednym z czynników kształtujących współczesne migracje. Zarówno katastrofy naturalne, jak i długotrwała degradacja środowiska wpływają na decyzje dotyczące pozostania lub przemieszczenia się. W zależności od kontekstu społecznego i geograficznego migracja może stanowić formę adaptacji, konieczność wynikającą z pogarszających się warunków życia lub jedną z odpowiedzi na wielowymiarowe kryzysy. Jednocześnie procesy mobilności i niemobilności środowiskowej coraz częściej stają się przedmiotem sporów politycznych, debat medialnych i procesów polaryzacji społecznej. Doświadczenia osób migrujących lub pozostających na miejscu mimo presji środowiskowej pozostają silnie zróżnicowane i zależą od czynników społeczno-ekonomicznych, politycznych, prawnych i kulturowych. Celem sesji jest interdyscyplinarna refleksja nad środowiskowymi uwarunkowaniami mobilności i niemobilności w kontekście współczesnych napięć społecznych i politycznych. Interesują nas analizy pokazujące wpływ zmian środowiskowych na decyzje dotyczące przemieszczania się lub pozostania, ich obecność w dyskursie publicznym oraz wyzwania dla polityk migracyjnych i praktyk integracyjnych. Zapraszamy do zgłaszania wystąpień dotyczących m.in.: 1. wpływu zmian środowiskowych na decyzje migracyjne i pozostawanie na miejscu, 2. reprezentacji mobilności i niemobilności środowiskowej w debacie publicznej, 3. strategii adaptacyjnych społeczności zagrożonych degradacją środowiska, 4. odpowiedzi polityk migracyjnych, społecznych i adaptacyjnych na zmiany środowiskowe, 5. wyzwań integracyjnych związanych z mobilnością środowiskową i przemieszczeniami ludności, 6. długofalowych skutków mobilności i niemobilności dla społeczności lokalnych. Sesja ma charakter interdyscyplinarny – zapraszamy badania empiryczne i refleksję teoretyczną z zakresu nauk społecznych, politycznych, prawnych, środowiskowych i humanistycznych.
Doktor nauk społecznych, Anna Fiń, Instytut Socjologii, Kognitywistyki i Filozofii; Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Współorganizatorzy sesji: Doktor nauk humanistycznych, Łucja Kapralska, Wydział Humanistyczny, Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie
Celem sesji jest zainicjowanie szerszej i bardziej pogłębionej dyskusji nad badaniami narracji migracyjnych i ich oddziaływaniem na semantyczne pole migracji. W trakcie sesji chcemy zastanowić się, w jaki sposób migracje oraz zjawiska z nimi związane są ramowane, problematyzowane i mitologizowane przez różnych aktorów społecznych, w tym instytucjonalnych. Interesuje nas zarówno „sposób opowiadania o migracji”, jak i proces wytwarzania narracji oraz kategorii służących jej opisywaniu i interpretowaniu. Obecnie wiedza o migracjach generowana jest przez różnych aktorów (badaczy, agendy rządowe, organizacje międzynarodowe, instytucje kultury, edukacji i religii, organizacje pozarządowe oraz same osoby migrujące, etc.) i za pomocą różnych nośników (film, książka, media masowe, blogosfera, sztuka, etc.). Innymi słowy, interesują nas narracje i znaczenia wytwarzane w sferze społecznej i kulturowej (w tym w kulturze popularnej), jak również te produkowane w nauce, polityce publicznej, działaniach organizacji pozarządowych czy przez same osoby migrujące. Mając dodatkowo na uwadze fakt, że wiele reprezentacji migracji, determinujących dziś warstwę semantyczną migracji kształtowało się w procesie długiego trwania, chcemy zwrócić uwagę także na historię i jej rolę w praktykach wytwarzania wiedzy o migracjach. Zachęcamy do zgłaszania tematów związanych nie tylko z procesami wytwarzania i funkcjonowania narracji migracyjnych we wskazanych tu sferach lecz także z zagadnieniami ich transmisji, cyrkulacji, funkcji i wykorzystania, sposobów metaforyzacji i mitologizacji osoby migranta oraz migracji, a także ciągłości i zmienności tych narracji. Mile widziane są także referaty podejmujące kwestie teoretyczne i metodologiczne. Do udziału w sesji zapraszamy osoby z różnych dyscyplin naukowych, których badania dotyczą wskazanych zagadnień i które dzięki swoim analizom mogą przyczynić się do szerszego uwzględnienia „zwrotu narracyjnego” w polskich studiach migracyjnych.
dr hab. Marek Nowak, prof. UAM, Wydział Socjologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Współorganizatorzy sesji: dr hab. Paweł Kubicki, prof. UJ Paweł Kubicki, Instytut Studiów Europejskich, Uniwersytet Jagielloński; dr Agnieszka Smólczyńska, Zakład Studiów Wschodnich, Wydział Historii UAM; dr Sevil Husejnova – Center for Independent Social Research in Berlin
Panel dotyczy procesów pozostawania migrantów przymusowych w miastach Europy Środkowo-Wschodniej. Przyjmuje, że współczesne migracje w regionie mają charakter wielowarstwowy i obejmują nakładające się fale mobilności: uchodźstwo wojenne z Ukrainy po 2014 i 2022 roku, emigrację polityczną z Białorusi po 2020 roku oraz nasilającą się emigrację polityczną z Rosji po 2022 r. W rezultacie w tych samych miastach współistnieją społeczności migrantów o różnych doświadczeniach przymusu, trajektoriach migracyjnych i poziomie zakorzenienia. Panel odwołuje się do koncepcji zakotwiczenia (anchoring) i pozostawania (staying), które ujmują integrację jako dynamiczny, negocjowany proces budowania relacji z miejscem, instytucjami i mieszkańcami. Integracja nie jest tu liniowa, lecz oznacza przechodzenie od współobecności i tymczasowości ku trwalszym formom uczestnictwa społecznego i obywatelskiego. Migranci jako aktorzy społeczni negocjują granice własnej podmiotowości – od adaptacji po uczestnictwo i współdecydowanie w lokalnych strukturach, czemu towarzyszy rozwój zdolności i relacji z miejscem. Sesja stawia pytania o to, jak migranci z Ukrainy, Białorusi i Rosji budują „kotwice” w nowych miastach, jak podejmują decyzje o pozostawaniu oraz jak ich obecność wpływa na relacje społeczne i instytucjonalne, a także jak kształtują się praktyki podmiotowości w zakresie współtworzenia lokalnych polityk. Szczególna uwaga zostanie poświęcona miastom drugim, coraz bardziej ważnym dla integracji, lecz słabiej obecnych w badaniach. Panel ma charakter interdyscyplinarny i łączy perspektywy socjologiczne, politologiczne i antropologiczne z wynikami badań empirycznych. Jego celem jest refleksja nad tym, jak procesy zakotwiczania i pozostawania współtworzą nowe formy współobecności w przestrzeni miejskiej oraz jakie mają implikacje dla lokalnych polityk.
dr Anna Dolińska, IBE PIB
Współorganizatorzy sesji: mgr Agnieszka Kozakoszczak, IPSiR UW; mgr Larysa Sugay, CeBaM UAM
Polska przez wiele dziesięcioleci była państwem emigracji. Dopiero z początkiem XXI zaczęto zbierać dane instytucjonalne na temat uczniów i uczennic nieposiadających obywatelstwa polskiego. Mimo że ich liczba systematycznie rosła, do wybuchu pełnoskalowej wojny na terytorium Ukrainy nie była to duża liczba w skali kraju, a uwagę badawczą zdecydowanie częściej przyciągali dorośli migranci i uchodźcy.
Po 24 lutego 2022 liczba uczniów i uczennic pochodzących z innych krajów w polskich szkołach i placówkach oświatowych wzrosła pięciokrotnie, co przełożyło się na wyzwania związane z ich edukacją i integracją w szkołach i społeczeństwie. Na chwilę obecną dynamika wzrostu ustabilizowała się. Jednocześnie w roku szkolnym 2024/2025 we wszystkich typach szkół i przedszkoli uczniowie i uczennice cudzoziemscy stanowili prawie 5% wszystkich osób uczących się i pochodzili z ponad stu pięćdziesięciu krajów świata. Mimo że polscy uczniowie i uczennice nadal stanowią zdecydowaną większość, to polska szkoła staje się coraz bardziej zróżnicowana kulturowo.
Celem panelu jest refleksja nad praktycznymi wymiarami funkcjonowania dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji w szkołach i placówkach oświatowych – zarówno rozwiązaniom, które są skuteczne i sprawdzają się w codziennym funkcjonowaniu, jak i wyzwaniom, problemom oraz lukom systemowym. Interesują nas specyficzne wyzwania i rozwiązania z obszaru pedagogiki, socjologii, psychologii, antropologii, polityki społecznej, pracy organizacji pozarządowych i innych, wykraczające poza rozważania stricte teoretyczno-opisowe i prezentacje danych ilościowych.
Do udziału w sesji zapraszamy wszystkie osoby zajmujące się badaniem integracji dzieci i młodzieży w szkołach i placówkach oświatowych, również te, które chciałyby zaprezentować przykłady (rozwiązań) z innych krajów.
dr Katarzyna Chrostowska-Malak, Wydział Administracji i Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej
W zależności od uwarunkowań, w tym wartości determinujących pojęcie „dobra wspólnego” kształtowany jest status jednostki w państwie. Jednakże znane nam dotąd wartości i pojęcia ulegają zmianom. Dzieje się tak w warunkach, w których głównym wyznacznikiem decyzji i działań państwa jest jego bezpieczeństwo, rozpatrywane nie tylko w kontekście nowych, coraz bardziej złożonych zagrożeń, lecz również wyzwań demograficznych, socjalnych. Procesom tym towarzyszą napięcia wynikające z położenia geopolitycznego Polski, a także dezinformacja, polaryzacja i sekurytyzacja migracji, które utrudniają ocenę sytuacji oraz przyjęcie właściwych i proporcjonalnych rozwiązań. Obserwowane zmiany mają wpływ na politykę migracyjną Polski, która wyrażana jest silnie w obowiązującym prawie. Jednocześnie dodatnie saldo migracji zagranicznych, ujemne saldo przyrostu naturalnego, zmieniająca się sytuacja na rynku pracy oraz udziału cudzoziemców w systemie zabezpieczenia społecznego, nasila pytanie o stan praw cudzoziemców w strukturze praw obywatelskich oraz dalszy przewidywany i pożądany ich rozwój. Dotyczy to w szczególności prawa dostępu do rynku pracy, prawa do zabezpieczenia społecznego, prawa do edukacji i innych praw, pierwotnie regulowanych głównie z myślą o obywatelach. W kształtowaniu praw cudzoziemców zawsze punktem odniesienia powinny być prawa obywatela (i osób polskiego pochodzenia). Szczególnym prawem, z którego mogą korzystać cudzoziemcy jest prawo do ubiegania się o obywatelstwo polskie. Podstawowym warunkiem określenia praw cudzoziemców w systemie praw obywatelskich jest prawidłowa diagnoza stanu tych praw oraz ich uwarunkowań (wewnętrznych i zewnętrznych), a następnie wyznaczenie celu strategicznego, możliwego do osiągnięcia na rzecz „dobra wspólnego”.
dr Rafał Raczyński, Uniwersytet Gdański, Muzeum Emigracji w Gdyni
Współorganizatorzy sesji: dr Kamila Kowalska, Uniwersytet Gdański, mgr Dominika Ohana, Torrens University
Przedsiębiorczość migrantów i migrantek stanowi jedno z kluczowych zagadnień badawczych w studiach migracyjnych, łącząc perspektywy socjologii, ekonomii, geografii, politologii czy nauk o zarządzaniu. Klasyczne ujęcia – takie jak koncepcje enklawy etnicznej, gospodarki etnicznej czy „mixed embeddedness” – pozwoliły uchwycić, w jaki sposób działalność gospodarcza migrantów kształtowana jest jednocześnie przez warunki rynkowe, regulacyjne i instytucjonalne oraz przez zasoby, którymi dysponują (np. kapitał społeczny, kompetencje, sieci migracyjne). W ostatnich latach obserwujemy jednak przesunięcie akcentów badawczych w kierunku przedsiębiorczości transnarodowej, cyfrowej oraz roli polityk publicznych, a także rosnące zainteresowanie przedsiębiorczością uchodźców. Szczególnego znaczenia nabiera również przedsiębiorczość migrantek, która uwzględnia specyficzne nierówności związanych z płcią, pochodzeniem i statusem migracyjnym, a zarazem wskazuje na konkretne strategie adaptacyjne i formy aktywności ekonomicznej. Celem sesji jest krytyczna refleksja nad aktualnym stanem badań oraz identyfikacja nowych wyzwań teoretycznych i empirycznych. Istotne pozostaje pytanie o adekwatność klasycznych modeli w obliczu dynamicznych zmian, takich jak rozwój gospodarki platformowej, transformacje rynków pracy oraz zmieniające się ramy prawne. Jednocześnie przedsiębiorczość migrantów ma wymiar praktyczny – wpływa na integrację społeczną, rozwój lokalnych gospodarek oraz kształtowanie polityk publicznych. Sesja ma charakter interdyscyplinarny i zakłada analizę zjawiska z różnych perspektyw teoretycznych i metodologicznych. Potencjalne wątki obejmują m.in.: przedsiębiorczość transnarodową i cyfrową; rolę instytucji i polityk publicznych; zróżnicowanie doświadczeń migrantek i migrantów; bariery, nierówności oraz strategie działania w różnych kontekstach społeczno-gospodarczych oraz rynku pracy.
dr Ewa Pogorzała, Instytut Nauk o Polityce i Bezpieczeństwie, Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet Rzeszowski
Współorganizatorzy sesji: dr Katarzyna Stankiewicz, Wydział Studiów nad Rodziną, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Procesy migracyjne, w tym uchodźstwo z Ukrainy, wpływają na system edukacyjny w Polsce. Mimo funkcjonujących rozwiązań systemowych oraz pozasystemowych adaptacja szkolna dzieci z doświadczeniem migracji ciągle jest dużym wyzwaniem. Jednocześnie to właśnie edukacja może stanowić zarówno przestrzeń integracji społecznej, jak też rozwijania tożsamości narodowej uczniów i uczennic. Celem sesji będzie próba holistycznego i interdyscyplinarnego spojrzenia na przygotowanie systemu oświaty w Polsce do edukacji dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji oraz analiza rozwiązań i doświadczeń w tym zakresie. Proponujemy podjęcie wieloaspektowej analizy, uwzględniającej aspekty politologiczno-prawne, pedagogiczne i językowe. W tak zakreślonych ramach koncepcyjnych można wskazać szereg wartych analizy i dyskusji problemów szczegółowych, jak np.: polityka państwa, przepisy prawne, finansowanie oświaty, rola samorządów, program „Przyjazna szkoła”, przygotowanie nauczycieli, asystenci międzykulturowi, nauczanie języka polskiego jako obcego/drugiego, kształcenie przedmiotowe, pomoc psychologiczno-pedagogiczna i edukacja włączająca, dyskryminacja, wykluczenie i konflikty na tle międzykulturowym, problem drop-outu, kształcenie w szkołach branżowych, nauczanie języka kraju pochodzenia. Proponowane zagadnienia szczegółowe nie wyczerpują tematu, stąd też sesja jest otwarta również na inne dalsze konceptualizacje i spojrzenia badawcze z perspektywy różnych dyscyplin oraz diagnozowanie nowych zjawisk i procesów związanych z edukacją dzieci z doświadczeniem migracji w Polsce. W aspekcie podmiotowym interesuje nas problem edukacji dzieci i młodzieży o różnym statusie pobytowym, ubiegających się o ochronę międzynarodową i nią objętych, z Ukrainy, reemigrantów itd., a więc grup określanych w przepisach prawa oświatowego jako osoby niebędące obywatelami polskimi oraz osoby będące obywatelami polskimi, które pobierały naukę w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw.
prof. dr Anna Kasten, Ernst Abbe University of Applied Sciences Jena
Tworzenie systemów wsparcia i pomocy dla uchodźców stoi obecnie przed poważnymi wyzwaniami: coraz bardziej restrykcyjne działania polityczne w związku z uchodźctwem, zaostrzające się stanowiska instytucji wobec uchodźców oraz narracje antyuchodźcze. Zmiany te mają bezpośredni wpływ na kształtowanie systemów pomocy i wsparcia uwzględniających różnorodność: wpływają na dystrybucję zasobów, instytucjonalną swobodę działania oraz społeczną akceptację projektów wsparcia. W tym kontekście szczególne znaczenie nabiera kwestia systemów pomocy i wsparcia dla uchodźców, które są wrażliwe na różnorodność i inkluzję. Różnorodność traktowana jest tu jako kategoria analityczna, uwzględniająca kategorie rozróżniania – takie jak płeć, wiek, orientacja seksualna, religia, przynależność etniczna, niepełnosprawność, poziom wykształcenia, stan zdrowia czy prawo pobytu – w ich wzajemnych powiązaniach (intersekcjonalność). Perspektywa ta pozwala na zróżnicowaną analizę nierówności społecznych, praktyk dyskryminacyjnych, barier dostępu i doświadczeń wykluczenia, a jednocześnie na krytyczną refleksję nad warunkami strukturalnymi. W tym kontekście panel realizuje kilka powiązanych ze sobą celów: Po pierwsze, ma na celu uwidocznienie koncepcji teoretycznych i badań empirycznych dotyczących wrażliwości na różnorodność w kontekście systemów wsparcia i pomocy dla uchodźców. Po drugie, ma na celu przedstawienia i krytyczną dyskusję na temat konkretnych, praktycznych projektów wsparcia dla uchodźców uwzględniających różnorodność. Po trzecie, ma na celu analizę wpływu polaryzacji społecznej i politycznej na tworzenie systemów wsparcia i pomocy dla uchodźców uwzględniających różnorodność.
Dr hab. Maciej Duszczyk, prof. UW. Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych oraz Ośrodek Badań nad Migracjami Uniwersytetu Warszawskiego
W literaturze przedmiotu coraz częściej Polska postrzegana jest jako nowy kraj imigracji w Europie. Świadczy o tym m.in. dynamika zmian w zakresie obecności cudzoziemców zamieszkujących Polskę. Zgodnie ze spisem powszechnym z 2011 roku cudzoziemców zamieszkujących Polskę było ok. 100 tys. Obecnie liczbę tę można szacować na 2,5-2,7 mln. Jednocześnie napływ imigrantów był w większości spowodowany innymi czynnikami niż, jak to miało w przeszłości, w przypadku państw zmieniających swój status migracyjny takich jak: Włochy, Irlandia, Hiszpania, Portugalia czy Grecja. W przypadku Polski napływ imigrantów, szczególnie z Ukrainy i Białorusi był i nadal jest powodowany wydarzeniami politycznymi w tych państwach. Znacząca część imigracji do Polski ma zatem formę migracji przymusowych czy nawet o charakterze uchodźczym. W związku z tym należy poszukiwać dodatkowych argumentów, które pozwoliłyby całościowo odpowiedzieć na pytanie, czy że rzeczywiście Polskę należy już postrzegać jako kraj imigracji. Obok badań ukierunkowanych na powody przyjazdu do Polski imigrantów ekonomicznych zarówno z Europy, jak i spoza niej, wskazane jest pokazanie potencjału emigracyjnego Polaków, szczególnie tych o wysokich kwalifikacjach oraz potencjalnych zmian jakie zachodziły w tym zakresie w ostatnich latach. W czasie sesji zostaną zaprezentowane wyniki badań dotyczące utrzymującego się zjawiska emigracji z Polski, szczególnie osób o wysokich kwalifikacjach. Pozwoli to sformułować wnioski w zakresie ewentualnych zmian w potencjale emigracyjnym. W przypadku, kiedy okazałoby się, że potencjał ten maleje byłoby to ważnym argumentem na rzecz rzeczywistego uznania Polski za kraj o przeważających cechach państwa imigracyjnego. W takim bowiem przypadku czynniki wypychające okazywałyby się niewystarczające, aby przekładać się na podejmowanie decyzji o emigracji.
dr Klaudia Skelnik Prodziekan WPiA UWSB Merito
Współczesne procesy migracyjne są w coraz większym stopniu kształtowane przez przepływy informacji – zarówno formalnych, generowanych przez instytucje publiczne, jak i nieformalnych, funkcjonujących w mediach społecznościowych, sieciach migrantów czy przestrzeni medialnej. Informacja staje się kluczowym zasobem wpływającym na decyzje migracyjne, procesy integracyjne, a także na kształtowanie polityk publicznych i postaw społecznych wobec migracji. Jednocześnie w warunkach rosnącej polaryzacji społecznej i politycznej obieg informacji o migracjach podlega silnym napięciom, w tym zjawiskom selektywności informacji, dezinformacji czy instrumentalizacji narracji migracyjnych. Celem proponowanej sesji jest analiza roli zarządzania procesami informacyjnymi w kontekście migracji, ze szczególnym uwzględnieniem produkcji, dystrybucji i wykorzystania informacji przez różne podmioty: instytucje publiczne, organizacje społeczne, media, badaczy oraz samych migrantów. Interesują nas zarówno perspektywy teoretyczne, jak i empiryczne, a także badania łączące refleksję naukową z praktyką zarządzania migracjami. Do udziału w sesji zapraszamy badaczy reprezentujących różne dyscypliny, m.in. nauki społeczne, nauki o zarządzaniu, medioznawstwo, politologię czy studia migracyjne. Szczególnie mile widziane będą wystąpienia dotyczące m.in.: dostępu migrantów do informacji i usług publicznych, roli danych i systemów informacyjnych w zarządzaniu migracjami, znaczenia mediów i platform cyfrowych w kształtowaniu dyskursu migracyjnego, a także problemów dezinformacji i komunikacji publicznej w kontekście migracji. Sesja ma na celu stworzenie przestrzeni do interdyscyplinarnej dyskusji nad znaczeniem informacji jako kluczowego elementu współczesnych procesów migracyjnych.
Sesje w języku angielskim
dr Robert Rydzewski
Współorganizatorzy sesji: dr Zbyněk Mucha
This panel examines the moral and political ambiguities of migration brokerage. Brokers—labour recruiters, travel agents, educational consultants, or returnee migrants—mediate between aspiration and regulation, opportunity and control. Their practices expose how legality and illegality, formality and informality, and trust and suspicion are constantly negotiated in the making of mobility. Yet they are often portrayed as problematic figures operating at the edge of formality and informality, balancing between different moralities and values. Furthermore, on the one hand, they can empower migrants and counteract their perception as individuals living in precarious conditions. On the other hand, brokerage can serve as a tool for migration control through close cooperation with institutions responsible for border surveillance. We approach brokerage as a social process that illuminates broader transformations in migration regimes, governance, labour, and moral economies. By situating brokers at the intersection of state control, labour commodification, and migrant aspiration, the panel asks how brokerage both reflects and generates polarisation between morality and immorality, formality and informality, or citizens and outsiders, yet simultaneously enables new possibilities for connection, solidarity, and movement.
We invite contributions that critically examine brokerage in connection to Europe through ethnographic engagements within and beyond the following themes:
- student migration and educational consultants;
- labour market intermediaries and recruitment networks;
- institutional and state-type brokerage;
- digital and affective infrastructures of migration;
- the moral economies and trust relations sustaining brokered mobilities;
- the criminalisation and politicisation of brokerage practices;
- Informal brokerage;
- Colonial legacies in brokered mobility.
Balazs Venkovits, Ph.D., University of Debrecen, Hungary
Współorganizatorzy sesji: Anna Fenyvesi, Ph.D., University of Szeged, Hungary
Countries of Central and Eastern Europe (CEE) exhibit important similarities in the causes, patterns, and trajectories of transatlantic migration over the past 150 years. These include shared migration waves, comparable push and pull factors, reliance on similar infrastructures and networks, and the developmental features of diaspora communities in the Americas, particularly in the United States. Although the roots of most diaspora communities go back to the turn of the century, subsequent migration waves in the post-1945 and Cold War periods (e.g., after 1956 and 1968), as well as more recent mobility, shaped these communities. However, in the absence of new large-scale migration, generational change and the aging of institutions have led to shared challenges across CEE in preserving the heritage of increasingly fragile diaspora communities. This session aims to bring together people from various countries of the region to explore approaches and best practices for identifying, preserving, and making accessible the heritage of CEE migration and diasporas in the Americas, highlighting the role of interdisciplinary and international collaboration, as well as methodological innovation. We invite contributions addressing, but certainly not limited to, the following research questions: How can migration and diaspora heritage (both tangible and intangible) be effectively identified, preserved, and made accessible? What forms of interdisciplinary, international, and cross-institutional collaboration are most effective? Which actors (should) shape preservation processes, and how? What similarities and differences emerge across CEE diasporic contexts? Which methods—digital and non-digital—offer the greatest potential? How do attitudes toward preservation vary in the home and host countries? How can physical “repatriation”, digital preservation, and other approaches be reconciled?
Dr Nora Ratzmann, Deutsches Zentrum für Integrations- und Migrationsforschung
Współorganizatorzy sesji: Prof. Magdalena Nowicka, Deutsches Zentrum für Integrations- und Migrationsforschung
Following ideas of the street-level bureaucracy literature (as pioneered by Lipsky, 1980), research should not overlook the experiences of those responsible for implementing laws and regulations to understand how integration policies unfold in practice. Frontline staff implementing policies are de facto policymakers, as they create policy in action through the use of their margins of discretion. This positionality can generate conflicts and tensions and may give rise to moral dilemmas, as administrators must navigate between emotive public narratives, political demands, and technocratic principles of governance. In their work, they are commonly confronted with two dilemmas: unequal treatment between groups of newcomers and, closely related but analytically distinct, non-treatment. Both cases revolve around the concepts of equality. The first situation is narrated by the actors as a fundamental conflict between the ethical imperative to treat all individuals equally and the practical necessity of allocating scarce (financial and time) resources based on the migrants’ status. While unequal treatment appears to be a common concern, we distinguish non-treatment as a situation in which presumed “social harmony” or “social cohesion” is prioritized over treatment of vulnerable groups. Upon closer analysis, we see a conflict between status- and needs- based access to services, and the underlying principle of individual versus group-based treatment. We invite empirical case studies and conceptual contributions discussing how administrators deal with the bespoke moral dilemmas at street-level, and how they shape the implementation of integration policies in practice. This may also include local-level models in policy and practice which seek to address intersectional needs holistically, striving for equality of outcomes.
Dr Anna Nawrocka, Fundacja Polonium
Współorganizatorzy sesji: Francesco Turpia, PhD, Nicolaus Copernicus University in Toruń, Poland
As the globalization of science continues, the mobility of researchers is increasingly framed in terms of “brain circulation” rather than “brain drain”. However, the extent to which such mobility translates into sustained and reciprocal knowledge exchange remains uneven. Evidence from Central and Eastern Europe suggests that, despite high levels of mobility, the circulation of knowledge back to countries of origin is often limited. This session explores scientific diasporas as a transnational space in which researchers maintain multiple affiliations, circulate knowledge, and navigate diverse institutional contexts. While these connections are often active, they may remain only partially institutionalized and unevenly supported by policy frameworks. These dynamics can also be shaped by broader social and political contexts, including forms of polarization that influence trust and cooperation between states and their diasporas. Rather than focusing solely on return migration, we approach diaspora engagement as an evolving process through which mobility may contribute to more sustained collaboration. In this context, diaspora organizations can play an important role in facilitating connections and supporting partnerships, despite ongoing challenges related to coordination and policy continuity. We invite contributions that examine the conditions under which transnational scientific collaboration develops and endures, including institutional frameworks, research networks, and digital platforms. Thematic lines: i) Scientific mobility and knowledge circulation beyond return-oriented models. ii) Engagement between governments and scientific diasporas, including trust, recognition, and institutional and non-institutional cooperation. iii) Science diplomacy and policy approaches to diaspora engagement. iv) Research networks, international project consortia and digital infrastructures in transnational collaboration. v) Diaspora organizations and scientific exchange.
Dr Karolina Rosiak, Adam Mickiewicz University
Współorganizatorzy sesji: Dr Rhian Hodges, Bangor University
This conference session will explore the linguistic aspects of international migration. The session will engage with the concept of linguistic integration, understood as the ability to use the language of the host society. The mobility of modern societies requires not only proficiency in English in order to communicate on the international stage and find employment, but also knowledge of other languages, both the so-called ‘big’ languages and local minority languages. While often treated as a key indicator of successful integration, linguistic integration is a complex, non-linear, and socially negotiated process. It encompasses not only communicative competence but also participation, identity formation, and well-being, and may be interpreted differently by migrants and host communities alike. The session will foreground language as a key factor in migrants’ integration, emphasizing its role in accessing education, employment, and social participation, as well as in fostering a sense of belonging. It will also examine the linguistic barriers migrants face and the policy responses developed by host societies to address these challenges and promote social cohesion. We welcome contributions addressing the following topics: – Heritage language maintenance and shift – Language ideologies in migration contexts – Family Language Policy, language maintenance and education – Language and identity construction in migration – Negotiating belonging through language – Measuring and conceptualizing linguistic integration – Language and access to public services – Links between language proficiency and well-being (social, mental, physical) – Everyday multilingual practices in migrant communities – National and local language policies toward migrants – Integration policies and language requirements – Tensions in multilingual or bilingual regions – Institutional responses to linguistic diversity – Linguistic and cultural diversity in multilingual classrooms
dr Kamila Fiałkowska
Współorganizatorzy sesji: dr Martin Fotta
This panel explores the contested boundaries and limits to citizenship, focusing on the unequal citizenship constellations observed in the context of East-West migration and inequalities, exacerbated during the war and displacement, focusing on Ukraine but not only. By addressing the scope and constraints of citizenship, particularly for minoritized, migrantised, and racialized populations, we consider the inequities within citizenship itself and the opportunities or lack thereof for exercising citizenship rights. The panel examines how states differentiate citizens based on status and positionality, whether as internally displaced persons, diaspora members, economic migrants, or forced migrants, and at the intersection with categories of gender and race. The panel contributions investigate how individuals not only respond to state categorizations but also actively reshape social and political boundaries, reordering social hierarchies and strategically positioning themselves in relations with the state(s). By exploring how these configurations of citizenship affect citizen-state relations, these contributions reveal how citizenship enactments both reinforce and contest existing inequalities, reshaping the experiences of belonging and exclusion. Additionally, the panel considers historical continuities and ruptures within the practices of citizenship, asking whether entrenched asymmetries are reaffirmed or challenged in the crisis contexts. Featuring diverse perspectives, including insights from within Ukraine (but welcoming contributions also from other contexts), this panel sheds light on the multifaceted acts of citizenship and the profound inequalities that unfold in the face of war and displacement.
Dr Angeles Jimenez, University of Cadiz, OMHR SEA-EU
Współorganizatorzy sesji: Prof. dr hab. Anna Mazurkiewicz
This topic examines the fundamental philosophical premises for understanding the relationship between the concepts of a human/citizen/migrant and a sovereign state from the perspectives of political philosophy and ethics. Although these two philosophical disciplines are interconnected, in considering migration, we will approach them through two analytical frameworks. The first concerns philosophical-political analyses of the concept of the right to have rights, understood as the right to membership in a political community, and the right to migrate, which is paradoxically positioned between a right and a non-right, namely, the right to emigrate and the non-right to immigrate. The second framework addresses the ethical dimension of the debate and focuses on arguments for open borders and/or for closed borders, which, in content and context, rely on moral demands grounded in the ethics of immigration.
Indicative Research Questions:
- How do the European Union’s values and the rationale for open and closed borders correlate?
- What is the relationship between the political and ethical responsibility of states in the context of migration?
- Can a liberal democratic state legitimately exclude migrants while claiming to respect the moral equality of all persons?
- Is it morally permissible for states to restrict immigration in order to protect cultural identity, social cohesion, or economic stability?
- How should political communities ethically determine criteria for membership and naturalization?
dr hab. Magdalena Ratajczak prof. UWr, Uniwersytet Wrocławski
Współorganizatorzy sesji: mgr Natalia Pietruszka, Uniwersytet Wrocławski, mgr Małgorzata Kocierz, Uniwersytet Wrocławski
Panel Migration in the Media: Visibility, Representation, and Integration explores the crucial role of media—public, online, and commercial—in shaping public understanding of migration and the integration of migrants and diasporas. In times of increasing political and social polarisation, media platforms serve not only as sources of information but also as powerful actors that frame debates, construct narratives, and influence perceptions of migration and diasporic communities. We invite contributions that examine how migrants and diasporas are represented across different media environments. Of particular interest are studies addressing the image of diasporas, media portrayals of migrants, patterns of visibility and invisibility in media spaces, and the implications of these representations for integration, public discourse, and social cohesion. Comparative, critical, and interdisciplinary approaches are especially welcome. The panel aims to foster dialogue on how media practices contribute to the production of knowledge about migration, reinforce or challenge stereotypes, and shape the broader socio-political landscape in which migrants and diasporas live.
Prof. IFiS PAN, dr hab. Joanna Fomina
Współorganizatorzy sesji: Prof. Olga Bronnikova, Associate Professor at Bordeaux Montaigne University
This panel explores politically forced emigration from Eastern Europe since 2011, shaped by repression in Belarus and Russia following contested elections, the annexation of Crimea, and Russia’s full-scale war against Ukraine. It examines how these processes have produced distinct yet interconnected Russian, Ukrainian, and Belarusian diaspora and migrant communities marked by civic and political activism. Focusing on polarization, the panel investigates how divisions emerge within and between migrant communities, as well as in host societies responding to politically charged arrivals. It highlights the interplay between polarization and conflict transportation, showing how imported homeland conflicts can intensify divisions but also become partially autonomized in diaspora settings, acquiring new meanings and actors. The panel further explores how polarization shapes identity reconstruction, pushing individuals and groups toward clearer, often more rigid, political and moral identifications. At the same time, it examines tensions between politicization and depoliticization: while some diaspora actors mobilize, others disengage or strategically silence political expression, potentially deepening latent polarization. Bringing these dynamics together, the panel shows how polarization both drives and is reshaped by diasporic engagement, redefining solidarities, boundaries, and belonging across borders. We invite papers addressing, but not limited to: Polarization within and between Eastern European diasporas Conflict transportation in exile contexts Diaspora–host society relations in politicized settings Identity reconstruction and boundary-making Activism and transnational mobilization Depoliticization and everyday negotiation of conflict Comparative perspectives across Russian, Ukrainian, and Belarusian diasporas Methodological and ethical challenges in studying polarized migrant communities
Assistant Professor, Dr. Fabricio Carrijo, Taube Centre for Advanced Studies in the Social Sciences, Jagellonian University
Współorganizatorzy sesji: Assistant Professor, Dr Hab. Zbigniew Szmyt, Department of Anthropology and Ethnology, Adam Mickiewicz University
Forced displacement continues to rise globally, as people are forced to leave their homes due to armed conflict, violence, human rights violations, persecution, and environmental disasters. In this context, the provision of dignified refugee shelter has become both a pressing humanitarian challenge and a key policy concern. While shelters and camps are supposed to provide protection, such as from environmental exposure to physical insecurity, they often emerge as spaces marked by tension, uncertainty, and precarious living conditions. At the same time, these sites can also enable forms of agency, sociality, and the reconfiguration of identities. Refugee accommodation thus constitutes an inherently ambivalent space, shaped by overlapping logics of care and control. This session examines refugee shelter as a central component of humanitarian response, engaging with both its constraints and transformative possibilities. It adopts a broad understanding of shelter, encompassing camps, reception and collective centres, hotels, as well as homestay and sponsorship models. The session aims to bring together researchers working across diverse geographical contexts, including Europe and the Global South, and employing a range of theoretical and methodological approaches. Particular attention will be given to research grounded in fieldwork and to perspectives that centre displaced people’s lived experiences. Contributions may address, but are not limited to, everyday life and social relations within accommodation settings; the effects of governance, policy, and humanitarian practices on residents; spatial organisation and infrastructures of care and control; gender dynamics; mental health and wellbeing; as well as forms of agency, resistance, and community-building within and beyond shelter spaces.
dr hab. Ewa ŚLĘZAK-BELOWSKA, prof UEK (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie)
Współorganizatorzy sesji: dr Agnieszka BIELEWSKA (Uniwersytet Wrocławski), dr hab. Paulina POLKO, prof. AWSB (Uniwersytet USB, North-West University, South Africa)
Digital technologies (or ICTs) have long been recognised as constituting a “new ecosystem in a migrant’s life” (Fortunati et al. 2013:1). Their influence permeates the entire migratory trajectory, from the initial decisions, integration, to migration governance and scholarly inquiry. The IOM (2005) identified ICTs as a global driver of migration and Castles (2008:2) argued that technological advancements, with enhanced mobility infrastructures, have rendered it “normal for people to think beyond borders.” The progressive transformation of technologies has generated an increasingly diverse spectrum of uses, e.g. communication, information seeking, and transnational ties (migrants); or information dissemination, delivery of services, integration, control and surveillance practices (states) (Brown et al. 2019; Masiero & von Deden 2022). Beyond these functional dimensions, migrants participate in data generation, enact everyday digital practices that mirror broader online behavioural patterns while living everyday lives in cyberspace (Candidatu et al. 2019; Leurs & Prabhakar 2018). Yet, migrants are not immune to cyber threats, being the target of disinformation aimed at stirring up and fuelling anti-immigrant sentiments. Migration scholars themselves rely on digital tools and infrastructures, further entangling research practices with technological systems. The implications are multifaceted, encompassing opportunities and benefits as well as tensions and exclusions (Ślęzak-Belowska et al. 2026). The panel invites contributions that interrogate the evolving interconnections, including, but not limited to: – ICTs use in migrants’ everyday digital lives, incl. migration decisions – ICTs and migrant integration – ICTs in migration management – Techno-tools of surveillance and control – Digital disinformation on migration – Digital tools in migration research – Ethical challenges of migration and digitalisation Proposals addressing additional relevant topics are welcome
