Ponad 300 badaczy gościło w Gdańsku i Gdyni podczas XV Jubileuszowej Konferencji Komitetu Badań nad Migracjami Polskiej Akademii Nauk, która odbyła się w dniach 23–25 września 2026 r. pod hasłem „Emigracja, imigracja, integracja w dobie polaryzacji społecznej i politycznej”.
fot. Referat ds. Polityki Migracyjnej UMWP / Rafał Mielczarek (UG) Galeria zdjęć z Konferencji.
Konferencja miała charakter międzynarodowy i interdyscyplinarny. Jej głównym celem było stworzenie przestrzeni naukowej i eksperckiej debaty nad współczesnymi procesami migracyjnymi, obejmującej między innymi doświadczenia migrantów i migrantek, praktyki integracyjne, polityki migracyjne, analizę dyskursu publicznego oraz relacje między osobami migrującymi a społecznościami przyjmującymi. Ważnym kontekstem prowadzonych rozmów były postępująca polaryzacja społeczna, upolitycznienie tematyki migracyjnej i obecność dezinformacji w debacie publicznej.
Wydarzenie współorganizowali: Komitet Badań nad Migracjami Polskiej Akademii Nauk, Obserwatorium Migracji Centrum Zrównoważonego Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, Instytut Politologii Uniwersytetu Gdańskiego, Muzeum Emigracji w Gdyni oraz Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego. Partnerem strategicznym był Samorząd Województwa Pomorskiego. Przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego był dr Rafał Raczyński, Koordynator Obserwatorium Migracji CZRUG.
Konferencja obejmowała dwa zasadnicze komponenty. 23 września w Muzeum Emigracji w Gdyni odbyły się warsztaty dla młodych badaczy, natomiast 24 i 25 września obrady prowadzone były na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego. Program warsztatów obejmował m.in. zagadnienia metodologii badań mieszanych, historii mówionej, etycznych aspektów badań z migrantami i uchodźcami, pracy ze źródłami obcojęzycznymi w badaniach nad diasporami oraz etycznego wykorzystania sztucznej inteligencji w badaniach naukowych.
Główna część konferencji została poświęcona szerokiemu spektrum zagadnień związanych z migracjami i integracją. Obrady przeprowadzono 24 i 25 września na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego. Uczestników powitali dr hab. Radosław Kossakowski, prof. UG, Prodziekan ds. Badań Naukowych i Współpracy Międzynarodowej WNS, Agnieszka Baranowska, Członkini Zarządu Województwa Pomorskiego, Karolina Grabowicz-Matyjas, Dyrektorka Muzeum Emigracji w Gdyni, dr hab. Arkadiusz Modrzejewski, prof. UG, Dyrektor Instytutu Politologii UG, oraz dr hab. Magdalena Lesińska, prof. UW, Przewodnicząca Komitetu Badań nad Migracjami Polskiej Akademii Nauk.
– Bardzo się cieszę, że Instytut Politologii współorganizuje tak ważne wydarzenie naukowe. To pokazuje jak liczącym ośrodkiem badawczym stał się w ostatnich latach – podkreśla dr hab. Arkadiusz Modrzejewski, prof. UG. – Bliskie tradycji gdańskiej politologii są zwłaszcza badania nad migracjami, Polonią i problematyką narodowościową. Dlatego cieszę się, że za sprawą dr Kamili Kowalskiej i dra Rafała Raczyńskiego gościliśmy ponad trzystu badaczy zajmujących się różnymi aspektami migracji.
Punktem wyjścia dla organizatorów była potrzeba analizy procesów migracyjnych w warunkach rosnącej polaryzacji społecznej i politycznej, upolitycznienia debat publicznych oraz zmian zachodzących w społeczeństwach zróżnicowanych kulturowo. Program uwzględniał zarówno perspektywę osób migrujących, jak i znaczenie instytucji, społeczności przyjmujących, polityk publicznych, mediów oraz innych aktorów uczestniczących w kształtowaniu procesów migracyjnych.
Jak podkreśla dr hab. Sylwia Mrozowska, prof. UG, Dyrektor Centrum Zrównoważonego Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, organizacja konferencji była również okazją do spojrzenia na temat migracji z perspektywy wyzwań stojących przed Pomorzem:
– Bardzo się cieszymy, że Obserwatorium Migracji CZRUG było gospodarzem tak ważnej konferencji. – mówi Dyrektor Centrum Zrównoważonego Rozwoju UG. – Tematyka migracji pracowniczej jest szczególnie istotna dla naszego regionu, zwłaszcza w kontekście rozwoju nowych sektorów gospodarki i transformacji energetycznej. Wraz z pojawianiem się zapotrzebowania na nowych pracowników rośnie potrzeba gromadzenia wiedzy i dobrych praktyk dotyczących tego, jak skutecznie zarządzać tymi procesami.
Program konferencji obejmował 37 tematów sesji tematycznych, realizowanych w ramach 65 sesji, a także trzy sesje semiplenarne i jedną sesję plenarną. W sumie przedstawiono 277 referatów i prezentacji. Autorami i współautorami wystąpień, moderatorami oraz uczestnikami konferencji byli przedstawiciele środowiska akademickiego, administracji publicznej i samorządowej, instytucji publicznych, organizacji społecznych oraz praktycy zajmujący się migracjami.
Obrady plenarne otworzył wykład dr hab. Margaret Ohia-Nowak, prof. UMCS z Instytutu Nauk o Komunikacji Społecznej i Mediach Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie pt. „Czarność, antyczarność i migracja we współczesnym polskim dyskursie publicznym”. Badaczka podczas wystąpienia skoncentrowała się na językowych, dyskursywnych i multimodalnych mechanizmach konstruowania obrazu osób czarnych we współczesnej przestrzeni medialnej, a także mechanizmach antyczarnego rasizmu i marginalizowania perspektywy osób czarnych w debacie o migracjach, rasie i języku.
Rozbudowany program odzwierciedlał wielowymiarowość współczesnych badań migracyjnych. Sesje dotyczyły między innymi procesów i praktyk integracyjnych, funkcjonowania dzieci i młodzieży z doświadczeniem migracji w systemie edukacji, mobilności osób młodych i zmian ludnościowych, prawa migracyjnego, migracji klimatycznych, zdrowia i dobrostanu migrantów, migracji przymusowych, polityk obywatelstwa i naturalizacji, przedsiębiorczości migrantów, edukacji językowej, związków migracji z przemianami miast oraz metodologicznych wyzwań badań migracyjnych. W programie obecne były również zagadnienia dotyczące mediów i dezinformacji, technologii wykorzystywanych w badaniach i zarządzaniu migracjami, bezpieczeństwa granic, zagrożeń hybrydowych, relacji między migracją i religią oraz ochrony dziedzictwa migracyjnego i diasporycznego.
Ważną część drugiego dnia obrad stanowiły trzy sesje semiplenarne. Otwarte zebranie Komitetu Badań nad Migracjami PAN pod hasłem „Diaspora polska – między przeszłością a nowymi wyzwaniami badawczymi” moderowane przez prof. Joannę Wojdon (Uniwersytet Wrocławski) obejmowało dyskusję o historycznych i współczesnych kierunkach badań nad polską emigracją i diasporą. Druga sesja, moderowana przez Mikołaja Pawlaka (UW) i Anzhelę Popyk (USWPS) pt. „Adaptacja dzieci do systemu czy adaptacja systemu do wielokulturowości?”, koncentrowała się na odpowiedzi edukacji na potrzeby dzieci z doświadczeniem migracyjnym.
Trzecia sesja semiplenarna pt. „Regionalne i lokalne polityki migracyjne – między strategią państwa a praktyką samorządów”, była moderowana przez dr. Rafała Raczyńskiego z Uniwersytetu Gdańskiego i łączyła perspektywy administracji centralnej, samorządów i środowiska akademickiego. W dyskusji uczestniczyli Bartłomiej Potocki, Dyrektor Departamentu Integracji Społecznej w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Monika Chabior, Wiceprezydent Miasta Gdańska, reprezentująca także Obszar Metropolitalny Gdańsk-Gdynia-Sopot, dr Joanna Filaber z Uniwersytetu WSB Merito we Wrocławiu oraz Paulina Sieradzan z Referatu ds. Polityki Migracyjnej Kancelarii Marszałka Województwa Pomorskiego. Sesja umożliwiła przedstawienie regionalnych i lokalnych doświadczeń związanych z prowadzeniem polityki migracyjnej i integracyjnej.
– Zależało nam na tym, aby jubileuszowa konferencja nie była wyłącznie przeglądem aktualnych badań nad migracjami, ale przede wszystkim przestrzenią rzeczywistej wymiany wiedzy, doświadczeń i różnych perspektyw. Skala zainteresowania wydarzeniem pokazała, jak dynamicznie rozwijają się dziś badania migracyjne w Polsce i jak bardzo potrzebujemy miejsc, w których spotykają się przedstawiciele różnych dyscyplin, ale także świata nauki, administracji publicznej, samorządów i organizacji społecznych. Szczególnie ważne było dla nas osadzenie dyskusji o migracjach w kontekście współczesnych przemian społecznych i politycznych – rosnącej polaryzacji, upolitycznienia migracji i dezinformacji. Mam nadzieję, że rozmowy rozpoczęte w Gdańsku i Gdyni będą miały swoją kontynuację w kolejnych badaniach, projektach i inicjatywach – podsumowuje dr Rafał Raczyński, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego konferencji.