Spojrzenie na zagadnienie konfliktu z wielu perspektyw, solidarność jako forma przezwyciężania kryzysu i praktyka społecznego oporu – wokół tych zagadnień toczyła się dyskusja podczas międzynarodowej konferencji „SOLIDARITY IS/AS CONFLICT. Reassembling Art, the Political, and Education for a Common World”, która odbyła się w dniach 14-15 maja 2026 r. Konferencji towarzyszyły wydarzenia artystyczne, uzupełniające dyskurs naukowy i społeczny językiem sztuki.
Fot. Rafał Mielczarek
Pierwszy dzień konferencji rozpoczął się w Europejskim Centrum Solidarności od oficjalnego otwarcia i panelu prezentującego cele konferencji, prowadzonego przez prof. Marię Mendel i prof. Tomasza Szkudlarka. Dyskusje koncentrowały się wokół pytania, w jaki sposób solidarność może stać się praktyką oporu i odpowiedzią na współczesne konflikty społeczne, polityczne i ekologiczne.
Poniżej publikujemy komentarz po konferencji autorstwa prof. dr hab. Marii Mendel:
For many years, Gdansk has been associated with solidarity, and the city’s identity has been shaped around the tradition of linking the idea of freedom with solidarity against oppressive rulers – kings, governments, systems (such as the communist one). Starting from the rule of City Mayor Paweł Adamowicz (since 1994), the official brand of the town has been Gdańsk: the city of freedom and solidarity. In this city, it makes perfect sense to think about solidarity as conflict: as a relationship based on and responsive to conflict, as an attitude that requires recognizing and engaging conflict, as stepping out of line to be with those who need recognition and whose demands are justifiable. In this context let’s note that in the word „conflict” derived from the Latin word „conflict” the „con” is significant, meaning „with”, indicating that conflict is not something that can be resolved alone. Conflict is social and—although it may seem strange — it unites, not divides.
That is why we organised this conference in Gdańsk and why researchers from the Studies on Conflict, Art, and the Political in Education (SCAPE) network were happy to come here from Canada, The Netherlands, and Sweden. Many students and doctoral candidates from several European countries, participants in the Erasmus+ program, also attended. We met with a large group of nearly 100 people.
Gdańsk, along with the University of Gdańsk and the European Solidarity Centre – co-organizers of the conference – is also home to a newly established master’s program: Solidarity Studies. This promising program begins in October of this year, and this conference welcomes its opening ( https://rekrutacja.ug.edu.pl/en/blog/kierunek/solidarity-studies-2/ ).
Pierwszy wykład plenarny pt. „Art, Relation and Pedagogical Processes in the Metacrisis” wygłosiła prof. Sharon Todd z Maynooth University w Irlandii. Prelegentka analizowała rolę sztuki w czasach wielowymiarowego kryzysu współczesności, wskazując na znaczenie relacji międzyludzkich i pozaludzkich oraz pedagogicznego potencjału praktyk artystycznych w budowaniu solidarności.
Następnie dr Jacek Kołtan z Europejskiego Centrum Solidarności i Uniwersytetu Gdańskiego wygłosił wykład „Solidarity is Leaning Out to the Other”. Przedstawił historyczną i filozoficzną analizę pojęcia solidarności, proponując jej rozumienie jako „wychylenia ku Innemu” – otwarcia na różnorodność, odmienność i dialog przekraczający własną perspektywę. Wystąpienie zostało połączone ze zwiedzaniem wystawy stałej Europejskiego Centrum Solidarności „Drogi do Wolności”.
Popołudniową część obrad otworzył wykład prof. Ricka Dolphijna z Uniwersytetu w Utrechcie pt. „The Philosophy of Land: Realising More-Than-Human Chains of Equivalence”. Prelegent przedstawił posthumanistyczną perspektywę solidarności, analizując relacje między ludźmi, środowiskiem naturalnym i światem pozaludzkim oraz rolę przestrzeni, takich jak mokradła, delty czy wyspy, w budowaniu nowych form wspólnotowości.
Pierwszy dzień konferencji zakończyło otwarcie wystawy „Solidarity as Conflict” w galerii WL4 Przestrzeń Sztuki. Kuratorką ekspozycji była prof. Adriana Majdzińska z Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku. Wystawa prezentowała prace wyłonione w otwartym naborze skierowanym do profesjonalnych artystów i studentów sztuki, podejmujące tematykę solidarności, konfliktu i społecznego zaangażowania.
Drugi dzień konferencji odbywał się w Muzeum Uniwersytetu Gdańskiego. Uczestnicy rozpoczęli go od zwiedzania wystaw muzealnych razem z Dyrektor Muzeum UG Martą Szaszkiewicz-Sawą.
Następnie odbył się panel dyskusyjny „Conviviality as New Solidarity: More-Than-Human Tables and Markets”, moderowany przez dr Irenę Chawrilską. W dyskusji uczestniczyli prof. Rick Dolphijn oraz Blanka Byrwa. Rozmowa koncentrowała się wokół nowych form solidarności wykraczających poza relacje międzyludzkie, ze szczególnym uwzględnieniem wspólnot tworzonych wokół żywności, lokalnych ekosystemów i zrównoważonych praktyk społecznych.
Dr Irena Chawrilska, koordynatorka programu More-than-Human Studies Lab w Centrum Zrównoważonego Rozwoju podkreśla, że szczególnie ważne wydaje się dziś myślenie o solidarności nie tylko w kategoriach ludzkich, ale także więcej-niż-ludzkich — Z uwzględnieniem środowisk, innych gatunków i złożonych relacji, które nas współtworzą:
— Warto pamiętać, że solidarność nigdy nie była czymś łatwym ani oczywistym. Historycznie wyrastała z oporu i sprzeciwu wobec niesprawiedliwości. Była zawsze „przeciwko” czemuś. Dlatego także dziś nie prowadzi prostą drogą do harmonii czy wyobrażonej symbiozy, ale raczej wymaga mierzenia się z napięciami i różnicami. Panel, który miałam przyjemność moderować, próbował uchwycić tę złożoność, przyglądając się solidarności z perspektywy konwiwialności jako praktyki bycia razem mimo różnic, w której konflikt nie znika, lecz staje się częścią wspólnego życia i działania — podkreśla
Kolejny wykład plenarny pt. „Reimagining Solidarity: a Pedagogy of Cohabitation with Alterity” wygłosiła dr Juliette Bertoldo. Prelegentka przedstawiła koncepcję solidarności międzygatunkowej, podkreślając znaczenie edukacji, sztuki i uważności w budowaniu relacji z pozaludzkimi formami życia oraz rozwijaniu etyki troski.
W wystąpieniu „Thanks, but no thanks! On the Nature of Resistance/Resistance as an Event of Education” prof. Carl Anders Säfström analizował opór jako fundamentalny wymiar edukacji i demokracji. Wskazywał, że zarówno edukacja, jak i sztuka stanowią przestrzenie sprzeciwu wobec nierówności oraz narzędzia budowania bardziej sprawiedliwego społeczeństwa.
Ważnym punktem programu był również panel „Social Propaganda Workshop: the Graphic Symbol as a Tool of Indoctrination”, podczas którego prof. Jacek Staniszewski oraz dr Edyta Majewska-Rosińska z Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku rozmawiali o roli symboli wizualnych, plakatu i projektowania graficznego w procesach komunikacji społecznej, perswazji i ideologicznego oddziaływania.
Po sesji podsumowującej obrady uczestnicy wysłuchali wykładu artystycznego dr. Vahrama Mkhitaryana pt. „The Theory of Everything – The Dramaturgy of Conflict”. Autor analizował konflikt jako uniwersalną zasadę organizującą rzeczywistość oraz podstawowy element dramaturgii filmowej, łącząc refleksję filozoficzną, naukową i artystyczną.
Konferencję zwieńczył performans „Chaos” autorstwa Aurory Lubos, zaprezentowany 16 maja w przestrzeni WL4. Artystka odwołała się do doświadczeń kryzysu, przemocy i społecznej niepewności, wykorzystując język performansu do refleksji nad współczesnymi formami konfliktu oraz możliwością budowania solidarności w świecie naznaczonym wieloma kryzysami.
Wideo z wydarzenia:
Solidarity Studies
Te wyjątkowe studia są przeznaczone dla osób pragnących zdobyć wiedzę, umiejętności i kompetencje, które pozwolą im nie tyle dostosowywać się do aktualnie gwałtownych zmian społecznych, gospodarczych, klimatycznych i innych, co wspólnie przezwyciężać je jako sytuacje kryzysowe. Kluczem w tym jest solidarność, która jako praktykowana wartość odpowiada na potrzeby współczesnej rzeczywistości. Informacje o rekrutacji.